Brachytron 23 (1/2)

Brachytron 23(1/2) december 2022

In dit nummer onder andere artikelen over de invasie en eerste voortplanting van de Zadellibel (Anax ephippiger) in 2019 in Nederland en België. Zal in februari 2023 verschijnen. De inhoud van de editie is hier te zien.

Hittegolf bracht Afrikaanse oranje zonnewijzer naar België

Afgelopen zomer werd de Oranje zonnewijzer (Trithemis kirbyi) tweemaal geobserveerd in het zuiden van België, meteen de eerste waarnemingen voor ons land.
“Op 22 juli en op 2 augustus 2022 werd telkens een mannetje, mogelijk hetzelfde individu, waargenomen aan de Semois respectievelijk in Chassepierre en in Lacuisine, beiden in Florenville. Dit is meteen de meest noordelijke waarneming van deze soort in Europa. Het opduiken van deze soort in België valt samen met de warme zomer van 2022, toen het kwik klom tot 38,1°C in Ukkel”, zegt Geert De Knijf (INBO en Libellenvereniging Vlaanderen).

Libellen in de kou

De afgelopen elf jaar is in Duitsland onderzoek gedaan naar libellen in het najaar wanneer de luchttemperatuur niet meer zo hoog is als in het voorliggende vliegseizoen. Libellen hebben een hoge lichaamstemperatuur nodig om actief te zijn. Hierbij is de temperatuur van de vliegspieren het belangrijkst. Bruinrode heidelibellen hebben een temperatuur van ongeveer 15 graden nodig om te kunnen vliegen, maar idealiter hebben ze een temperatuur van 30 graden of hoger. Ze kunnen zich opwarmen door spieractiviteit of zonnewarmte gebruiken. Opwarmen met spierkracht kost veel energie en dat zullen ze dan ook alleen doen als het nodig is. Bruinrode heidelibellen overnachten in bomen en komen als het zonnig is naar beneden om te zonnen, te jagen en voort te planten. Hierbij reageren ze heel snel op het doorbreken van de zon. Ze gebruiken spieractiviteit om op te warmen en naar een zonplek te vliegen. Een zonplek is bij voorkeur iets met een lichte ondergrond zoals droog, dood hout of berkenstammen; deze reflecteren de zonnewarmte en warmen zelf ook snel op. Lees verder het bericht op Nature Today >>>

Tekst: Roy van Grunsven

Artikel Borkenstein & Jödicke (download artikel)

Purperlibel komt dichterbij

Een mannetje Purperlibel (Trithemis annulata) werd op 27 oktober 20 km ten noordoosten van Poitiers, Frankrijk, meer dan 100 km ten noorden van zijn huidige verspreidingsgebied gefotografeerd. Dit is de derde meest noordelijke waarneming in Frankrijk. De andere twee zijn ook waarnemingen uit oktober.

Kans op Zadellibel

Deze maand is er melding gemaakt van een Zadellibel (Anax ephippiger) op Texel. Op 15 oktober vond Rob Compaijen een exemplaar Zadellibel in de Eierlandse duinen van Texel. Met de recente warme dagen en gunstige voorspelling is de kans groot dat met name langs de kuststreek meer van de soort te zien is. Waarneming: //waarneming.nl/observation/256968712/.
Deze zomer werden al meer meldingen gedaan van de Zadellibel, maar zonder bewijsfoto’s. In de duinen bij Zandvooort en IJmuiden werden dit jaar waarnemingen gedaan. De laatste waarneming zonder bewijsfoto werd vandaag gedaan in NP Zuid-Kennemerland (bron: waarneming.nl).

Zadellibel op Texel (15-10-2022). Foto: Wolbert Hermus.

Libellenstudiedag 2021

Op 18 september 2021 werd de NVL studiedag gehouden in de Gelderlandfabriek (foto-impressie). Het programma was divers met lezingen over de libellenfauna in de wereld, maar ook over de libellen in Nederland.

Lezingen:

NVL studiedag 18 september 2021
  1. Marcel Wasscher, Ecologie en biotopen libellen van Suriname
  2. Adrian Parr, Migrant Dragonflies
  3. Roy van Grunsven, het libellenseizoen van 2021
  4. Vincent Kalkman, De libellenatlas van het Midden Oosten
  5. Robert Ketelaar, Libellen van Socotra
  6. Reinier de Vries, De Geelvlekheidelibel in Nederland
  7. René Manger, Hoe ernstig heeft de libellenpopulatie in de Weerribben te lijden van parasiterende knutten?

NVL studiedag 2021

Op 18 september 2021 werd de NVL studiedag gehouden in de Gelderlandfabriek te Culemborg (foto-impressie). Het programma was divers met lezingen over de libellenfauna in de wereld, maar ook over de libellen in Nederland. Er heeft geen bestuurswisseling plaatsgevonden. Financieel is de vereniging weer geheel op orde en zijn er weer dingen mogelijk. In oktober zal een Libellenatlas van het Midden-oosten en centraal Azië uitkomen. De studiedag van 2022 zal weer in het vroege voorjaar plaatsvinden, namelijk begin april.

Atlas van libellen in Nedersaksen / Bremen

Atlas van libellen in Nedersaksen / Bremen
Kathrin Baumann, Reinhard Jödicke, Friederike Kastner, Angelika Borkenstein,
Werner Burkart, Uwe Quante & Torsten Spengler (Eds.) (Flyer download pdf)

Verwacht op 31 mei 2021
Omvang: 386 pagina’s A4
Voorinschrijven: € 25, – (tot 10 mei 2021 bij aankoop via NIBUK, zie hieronder)
Normale prijs: € 30, – (vanaf 11 mei 2021)
ISBN: 978-3-931921-34-7
Uitgever: NIBUK, Natur in Buch und Kunst, Dieter Prestel, Beiert 11a,
53809 Ruppichteroth
Bestellen via NIBUK: + 49-2247-912324, Prestel-Dieter@web.de
(binnenlandse verzending gratis)

Voorbeeld hoofdstuk download pdf

Nieuwe libellensoort (Onychogomphus cazuma) voor Europa

Deze week werd in vakblad Odonatologica een nieuwe libellensoort voor de wetenschap uit Europa gepubliceerd: Onychogomphus cazuma, vernoemd naar een riviertje nabij Valencia. De eerste nieuwe uit Europa in 20 jaar en de eerste uit Zuidwest-Europa sinds de 19e eeuw!

Deze nieuwe soort ligt zeer dicht bij Onychogomphus boudoti die in 2014 werd beschreven, uit Khenifra, Marokko, en die beperkt is tot een zeer klein gebied van deze stad. In het artikel dat uitgebreid en gedetailleerd is, beschrijft ook de exuvias van de soort. Verder wordt geschreven over de fylogenetische positie en de morfologische verschillen tussen de soort van het geslacht. Op dit moment lijkt de soort beperkt te zijn in Valencia ondanks het feit dat de auteurs een veelheid aan kopieën en foto ‘ s uit vele bronnen hebben beoordeeld.

Referentie: López Estrada et al. 2020. Onychogomphus cazuma sp. Nov. from Spain: Molecular and morphological evidence supports the discovery of a new European dragonfly species (Odonata: Gomphidae). Odonatologica 49 (1/2) 2020: 125-154.